International PPP Platform Türkiye

 4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNU VE TEMEL İLKELER

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu; 08.09.1983 tarihli 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunun gerek ihale usulleri açısından  yetersiz kalması ve bu kanunun ihtiyaçlara cevap veremez hale gelmiş olması, gerekse de Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde mevzuat olarak paralellik sağlanması ve uluslar arası ihale uygulamalarında yön verme açısından yeni bir ihale yasasının çıkarılması gerekliliği nedeniyle çıkarılmıştır. Kamu İhale Kanunu ile bütün kamu kurum ve kuruluşları kapsam alanına alınarak 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunun kapsam alanı genişletilmiştir. Ayrıca 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu ile kamunun hem harcamaları hem de gelir arttırıcı işlemleri bir arada düzenlenmişti. Kamu harcaması gerektiren işlere özgü ihalelerde yeni uygulamaların hayata geçirilebilmesi ve harcama yapılması ile gelir elde edilmesine yönelik ihalelerin ayrı kanunlarla düzenlenmesi gerekliliği doğmuştur.  Avrupa Birliği ve Dünya Ticaret Örgütü gibi uluslar arası kuruluşların ihale mevzuatlarına  paralellik sağlanması açısından sadece kamunun harcamalarını ve kamu sözleşmelerini düzenleyen 2 ayrı kanun çıkarılmıştır.

TEMEL İLKELER

Kamu İhale Kanunun da esas olan temel ilkeler Kanunun 5. maddesinde sayılmıştır.  Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde idareler;

1- Saydamlık
2- Rekabet
3- Eşit muamele
4- Güvenilirlik
5- Gizlilik
6- Kamuoyu Denetimi
7- İhtiyaçların Uygun Şartlarla ve zamanında karşılanmasını, kaynakların verimli bir şekilde kullanılmasının sağlamakla sorumludurlar.

 Kanunun 1. maddesinde; “Bu kanuna göre yapılacak Bu Kanunun amacı, kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir” denilmektedir. Bu madde ile Kanunun kapsamı genel hatları ile belirtilerek kamu hukukuna tabi olan kurum ve kuruluşlar, kamunun denetimi altında bulunan kamu  kurum ve kuruluşları ile kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşları kapsam altına alınmıştır.  Bu kapsamdaki kurum ve kuruluşların yapacakları ihalelerde, kamuoyunun her zaman denetimine açık, yeterli, rekabet ortamının sağlandığı, her firmaya eşit mesafede bulunulan güvenilir bir ortamın yaratılması gereklidir.  İhale öncesi, ihale ve ihale sonrası tüm aşamalarda idareler ile yüklenicilerin sorumlulukları eşit olarak paylaşmaları,ihale işlemleri sırasında tüm yazışmaların her türlü gelişmenin isteklilere yazılı olarak her istekliye bildirilmesi (yazılı bilgi verme, zeyilname düzenleme, açıklamam talebi, şikayetler vs.) eşitlik ilkesini tesis etmek amaçlıdır. İhale komisyonları ile istekliler arasındaki münasebetlerin asgari düzeye indirilmesi ve komisyon ile istekliler arasında yapılması gereken her türlü yazışmanın tamamen idare aracılığı ile gerçekleştirilecek olması ihalede açıklık ve güvenilirlik ilkesinin bir gereğidir. İhale ilanlarının, şikayet başvurularının ve ihale sonuçlarının herkesin görebileceği bir şekilde Kamu İhale Bülteninde yayınlanması kamuoyu denetimini ve saydamlığı sağlamaya yöneliktir.

 Ayrıca aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı bulunmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri ihaleleri bir arada ihale edilemez.
 
Eşik Değerlerin altında kalmak ve ilan sürelerini kısaltmak amacı ile mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.

Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir.

Ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz.

İlgili mevzuatı gereğince Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporu gerekli olan işlerde ihaleye çıkılabilmesi için ÇED olumlu belgesinin alınmış olması zorunludur. Ancak, doğal afetlere bağlı olarak acilen ihale edilecek yapım işlerinde ÇED raporu aranmaz.

TEMEL İHALE USULLERİ
 Bu kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usuldür, diğer ihale usulleri ise özel koşullarda kullanılır.
 Bir ihalede sadece bir ihale usulü kullanılabilir. Açık ihale usulü ile ihale yapılırken ihale başka bir usule çevrilemez.
İdarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde aşağıdaki usullerden biri uygulanır;
a) Açık ihale usulü.
b) Belli istekliler arasında ihale usulü.
c) Pazarlık usulü

AÇIK İHALE USULU: Kamu İhale Kanunun 19. maddesinde tanımlanan açık ihale usulu bütün isteklilerin teklif verebildiği usuldur.

BELLİ İSTEKLİLER ARASINDA İHALE USULÜ
Belli istekliler arasında ihale usulü, yapılacak ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idarece davet edilen isteklilerin teklif verebildiği usuldür. İşin özelliğinin uzmanlık ve/veya yüksek teknoloji gerektirmesi nedeniyle açık ihale usulünün uygulanamadığı mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi bu usule göre yaptırılabilir. Bu usule göre yapılacak ihalelerde adayların başvurularını hazırlayabilmeleri için en az 25 gün süre tanınarak ön yeterlilik ilanı yapılır.
10 uncu maddeye uygun olarak belirlenen ve ön yeterlik dokümanı ile ön yeterlik ilânında belirtilen değerlendirme kriterlerine göre adayların ön yeterlik değerlendirmesi yapılır. Belirtilen asgari yeterlik koşullarını sağlayamayanlar yeterli kabul edilmez.
Ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda yeterli bulunmayan adaylara da yeterli bulunmama gerekçeleri yazılı olarak bildirilir. İşin niteliğine göre rekabeti engellemeyecek şekilde 40 ıncı maddeye uygun olarak belirlenen ve ihale dokümanı ile davet mektubunda belirtilen değerlendirme kriterlerine göre tekliflerin değerlendirmesi yapılarak ihale sonuçlandırılır. İhaleye davet edilebilecek aday sayısının beşten az olması veya teklif veren istekli sayısının üçten az olması halinde ihale iptal edilir.
Teklif veren istekli sayısının üçten az olması nedeniyle ihalenin iptal edilmesi durumunda, ihale dokümanı gözden geçirilerek varsa hatalar ve eksiklikler giderilmek suretiyle, ön yeterliği tespit edilen bütün istekliler tekrar davet edilerek ihale sonuçlandırılabilir.
  Bu yöntem sadece işin özelliğinin uzmanlık ve /veya ileri teknoloji gerektirmesi nedeniyle açık ihale usulünün uygulanamadığı mal, hizmet ve yapım işleri ihalelerinde kullanılabilir.
 Bu usulde iki aşamalı olarak ihale gerçekleştirilmektedir. İdarelerin kendi kanunları uyarınca İhalede istenecek yeterlilik belgelerini ve  uygulanacak değerlendirme kriterleri ayrıntılı olarak belirlendikten sonra  bu belge ve kriterlerden hangilerinin değerlendirme kriterleri olarak kullanacaklarına ayrıntılı olarak belirledikten sonra, bu belge ve kriterlerden hangilerinin birinci aşamada hangilerininde ikinci aşamada kullanılacağını ön yeterlilik dökümanı ve ön yeterlilik ilanı ile ihale dökümanı ve davet mektubunda belirtilir. Her iki aşamada da birbirinden farklı değerlendirme kriterleri konularak ihale sonuçlandırılabilir.
Pazarlık Usulü
MADDE 21. - Aşağıda belirtilen hallerde pazarlık usulü ile ihale yapılabilir:
a) Açık ihale usulü veya belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihale sonucunda teklif çıkmaması.
b) Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.
c) Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması.
d) İhalenin, araştırma ve geliştirme sürecine ihtiyaç gösteren ve seri üretime konu olmayan nitelikte olması.
e) İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi.
f)İdarelerin yaklaşık maliyeti elli milyar Türk Lirasına (yüzbirbin  dokuzyüzseksenaltıYeni Türk Lirasına)* kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları.
 (b), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen hallerde ilan yapılması zorunlu değildir. Ancak, bu bentlere göre yapılacak ihalelere en az üç istekli davet edilmelidir.
İlân yapılacak hallerde, ilânda ihale konusu alanda faaliyet gösteren ve idarece yeterliği tespit edilen adaylar ile görüşme yapılacağı belirtilir. Gerek ilân yapılan gerekse ilân yapılmayan hallerde, sadece idare tarafından 10 uncu maddeye uygun olarak belirlenen ve ihale dokümanında belirtilen değerlendirme kriterlerine göre yeterliği tespit edilenler ile görüşme yapılır.

 (a), (d) ve (e) bentlerine göre yapılacak ihalelerde istekliler, öncelikle ihale konusu işin teknik detayları ve gerçekleştirme yöntemleri gibi hususlarda fiyatı içermeyen ilk tekliflerini sunar. İdarenin ihtiyaçlarını en uygun şekilde karşılayacak yöntem ve çözümler üzerine ihale komisyonu her bir istekli ile görüşür. Teknik görüşmeler sonucunda şartların netleşmesi üzerine bu şartları karşılayabilecek isteklilerden, gözden geçirilerek şartları netleştirilmiş teknik şartnameye dayalı olarak fiyat tekliflerini de içerecek şekilde son tekliflerini vermeleri istenir.
(a), (b) ve (c) bentlerine göre yapılacak ihalelerde, verilen son teklifler üzerinde fiyat görüşmesi yapılarak ihale sonuçlandırılır.
(a), (d) ve (e) bentlerine göre yapılacak ihalelerde teklif veren istekli sayısının üçten az olması halinde ihale iptal edilir.
 (f) bendi kapsamında yapılan mal alımlarında, malın sözleşme yapma süresi içinde teslim edilmesi ve bunun idarece uygun bulunması halinde, sözleşme yapılması ve kesin teminat alınması zorunlu değildir.

DOĞRUDAN TEMİN (KİK 22 MADDE)

Doğrudan temin bir ihale usulü olmayıp belirtilen koşulların gerçekleşmesi halinde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın karşılanmasına yönelik bir usuldür. Dorudan temin usulünde  piyasa fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların acil olarak giderilmesi sağlanır.

a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi.
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması.
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması.
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin on beş milyar (otuzbin beşyüzdoksanbeş Yeni Türk Lirası)*, diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını (onbin yüzdoksanbeş Yeni Türk Lirasını)* aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması.
f) Özelliğinden dolayı stoklama imkanı bulunmayan ve acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, tıbbi sarf malzemeleri ile test ve tetkik sarf malzemesi alımları.
g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından yapılacak hizmet alımları.
h)  4353 sayılı Kanunun 22 nci ve 36 ncı maddeleri uyarınca Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan hizmet alımları.
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.

EKLEYEN:

Sevinç TOKALAŞ, Bursa İl Sağlık Müdürlüğü, Bursa Devlet Hastanesi Çekirge FTR Müdür Yardımcısı.